← Terug naar de kennisbank

Kennisbank · Verbindend Zakendoen

Onderhandelen gaat zelden mis op inhoud. Wel op wat de ander hoort.

Een goede onderhandeling begint met voorbereiding. Je kent je doel, je speelruimte, je alternatieven en de belangen die voor jou werkelijk belangrijk zijn. Toch is dat geen garantie op een goed resultaat. Je kunt inhoudelijk uitstekend voorbereid zijn en alsnog merken dat de ander terughoudend wordt, details blijft vragen, harder gaat zitten of juist zo snel mogelijk wil afronden. Dat is het moment waarop onderhandelen interessant wordt, want je onderhandelt nooit alleen over prijs, voorwaarden of verantwoordelijkheden. Je onderhandelt ook over betekenis, vertrouwen, duidelijkheid en tempo.

Een goede onderhandeling begint met voorbereiding. Je kent je doel, je speelruimte, je alternatieven en de belangen die voor jou werkelijk belangrijk zijn. Toch is dat geen garantie op een goed resultaat. Je kunt inhoudelijk uitstekend voorbereid zijn en alsnog merken dat de ander terughoudend wordt, details blijft vragen, harder gaat zitten of juist zo snel mogelijk wil afronden. Dat is het moment waarop onderhandelen interessant wordt, want je onderhandelt nooit alleen over prijs, voorwaarden of verantwoordelijkheden. Je onderhandelt ook over betekenis, vertrouwen, duidelijkheid en tempo.

Ik heb jarenlang aan beide kanten van de onderhandelingstafel gezeten: als inkoper én als verkoper. Daardoor ben ik steeds minder gaan geloven dat de beste onderhandelaar degene is met de slimste tactiek. Veel belangrijker is of je kunt herkennen wat er aan de andere kant van de tafel nodig is om jouw voorstel werkelijk te kunnen beoordelen.

Je eigen logica is niet automatisch overtuigend

Een van de grootste valkuilen in onderhandelingen is dat we communiceren vanuit wat voor óns overtuigend is. Als jij veel waarde hecht aan feiten, kom je met meer bewijs. Als jij relatie belangrijk vindt, investeer je in contact. Als jij graag overzicht hebt, leg je het proces uit. En als je snel wilt beslissen, probeer je de vaart erin te houden. Allemaal logisch, totdat de ander iets anders nodig heeft.

Dan kan jouw grondigheid als afstandelijk worden ervaren. Jouw persoonlijke belangstelling als omtrekkende beweging. Jouw zorgvuldigheid als besluiteloosheid. Of jouw daadkracht als druk. Dat betekent niet dat je jezelf in iedere onderhandeling opnieuw moet uitvinden. Het betekent wel dat zelfkennis belangrijk is. Hoe kom jij over wanneer er spanning ontstaat? Wat doe je wanneer iemand NEE zegt? Ga je sneller praten, argumenten stapelen, concessies doen, stilvallen of juist harder op het resultaat zitten?

Juist onder spanning wordt zichtbaar wat je automatische onderhandelingsstijl is. En daar valt vaak meer winst te behalen dan in het leren van nóg een techniek.

Twee zakenpartners luisteren tijdens een onderhandeling

Luisteren naar wat er werkelijk wordt gezegd

We zeggen gemakkelijk dat een goede onderhandelaar moet kunnen luisteren. Toch bedoelen we daar soms vooral mee dat we stil genoeg zijn om de ander te laten uitpraten voordat wij weer verdergaan met ons eigen verhaal.

Werkelijk luisteren gaat verder. Je probeert te begrijpen waarom iets voor de ander belangrijk is. Wanneer iemand zegt: “Ik vind de prijs hoog”, kan dat werkelijk over geld gaan. Maar misschien twijfelt iemand over de waarde. Misschien kan de investering intern moeilijk worden verdedigd. Misschien ontbreekt vertrouwen in de uitvoering of vergelijkt de klant jouw voorstel met iets wat inhoudelijk nauwelijks vergelijkbaar is. Als je onmiddellijk korting geeft, kun je dus een antwoord geven op een vraag die nooit werd gesteld.

Daarom vind ik nieuwsgierigheid een krachtiger onderhandelingsvaardigheid dan overtuigingskracht. Niet eindeloos vragen stellen, maar precies genoeg om te ontdekken welk belang, risico of bezwaar werkelijk onder de woorden ligt.

Vertrouwen is meer dan een prettig gesprek

Ook vertrouwen wordt in onderhandelingen gemakkelijk verward met sympathie. Een prettig gesprek helpt, maar ik kan iemand buitengewoon aardig vinden en toch geen contract met hem willen sluiten. Zakelijk vertrouwen gaat veel verder. Doe je wat je zegt? Kun je uitleggen waarom je een bepaald standpunt inneemt? Blijf je consistent wanneer er druk ontstaat? Kun je ook aangeven wat níét mogelijk is?

Voor mij hoort daar gelijkwaardigheid bij. Je hoeft het belang van de ander niet boven dat van jezelf te plaatsen om verbindend te onderhandelen. Beide belangen mogen op tafel liggen. Soms geeft een helder NEE daarom meer vertrouwen dan een aarzelend JA waar je later op terug moet komen.

Dat is ook waarom ik weinig geloof in onderhandelingen waarin één partij vooral probeert de ander “binnen te halen”. Een overeenkomst is pas sterk als beide partijen begrijpen waar zij JA tegen zeggen en daar later nog mee kunnen leven.

De ene gesprekspartner heeft iets anders nodig dan de andere

Hier raakt onderhandelen aan de Verbindende Code. In gesprekken zie ik steeds opnieuw vier menselijke behoeften terug: Visie, Vertrouwen, Structuur en Actie.

De één wil eerst begrijpen waarom een voorstel logisch is en hoe het past in het grotere geheel. Een ander wil ervaren dat belangen en relaties voldoende veilig zijn om een beslissing te nemen. Weer iemand anders wil precies weten hoe afspraken worden uitgevoerd, welke risico’s er zijn en wat er gebeurt wanneer omstandigheden veranderen. En er zijn gesprekspartners die na voldoende informatie vooral willen weten: goed, wat besluiten we nu?

Dat betekent niet dat mensen in vier vaste hokjes passen. Dezelfde persoon kan in een strategisch gesprek veel Visie nodig hebben en bij contractvoorwaarden juist vooral Structuur zoeken. Onder druk kan iemand bovendien anders reageren dan tijdens een ontspannen kennismaking.

Daarom zou ik nooit adviseren om “type X” met een vaste zin of techniek te overtuigen. De kunst zit juist in het herkennen van wat er nog ontbreekt voordat een goed besluit mogelijk wordt. Hoe ik dat precies lees en vertaal naar gesprekstaal, is onderdeel van de Verbindende Code zelf. Maar alleen al beseffen dát mensen vanuit verschillende behoeften luisteren, verandert een onderhandeling.

Iedere kracht heeft een keerzijde

In mijn werk heb ik heel verschillende onderhandelingsstijlen succesvol zien zijn. Sommige mensen zijn snel, energiek en comfortabel met spanning. Andere zijn analytisch, rustig en buitengewoon scherp in voorbereiding. Weer anderen voelen feilloos aan wat er in de relatie of onder de woorden gebeurt. Geen van die stijlen wint automatisch. Iedere kracht kan namelijk doorschieten. Snelheid wordt ongeduld. Analyse wordt uitstel. Relatiegerichtheid kan leiden tot te veel concessies. Zorgvuldigheid kan veranderen in controle.

Zelfinzicht helpt daarom vooral om te herkennen wanneer jouw kracht niet langer helpt. Een goede onderhandelaar hoeft niet dominant, charmant of onverstoorbaar te zijn. Wel helpt het als je weet wat je wilt, voldoende geduld hebt om de ander te begrijpen en jezelf niet verliest zodra belangen uiteenlopen.

Een goede overeenkomst hoeft geen wedstrijd te zijn

De mooiste onderhandelingen die ik heb meegemaakt, voelden zelden als een wedstrijd. Er waren stevige belangen, scherpe vragen en duidelijke grenzen, maar ook het besef dat een overeenkomst alleen waarde heeft als beide partijen haar willen én kunnen uitvoeren. Dat is voor mij het verschil tussen een deal sluiten en een goede overeenkomst maken.

Je hoeft daarvoor niet al je kaarten op tafel te leggen of je hele methode prijs te geven. Het helpt al enorm wanneer je tijdens een gesprek blijft toetsen: begrijpt de ander waar dit naartoe gaat, is er voldoende vertrouwen, is helder hoe het werkt en kunnen we daadwerkelijk tot een besluit komen? Als één daarvan ontbreekt, heeft harder duwen meestal weinig zin. Dan is er eerst iets anders nodig.

Waar loopt jouw onderhandeling vast?

Misschien verlopen je gesprekken inhoudelijk goed, maar blijft het besluit aan het einde toch uit. Of je bereikt wel een akkoord en ontdekt later dat verwachtingen heel verschillend waren. Dan zit de echte uitdaging mogelijk niet in je voorstel, maar in wat tijdens het gesprek onvoldoende werd begrepen, vertrouwd of uitgewerkt.

Neem je drie belangrijkste uitdagingen rond onderhandelingen, klanten of leveranciers mee in een kennismakingsgesprek. We kijken samen waar Visie, Vertrouwen, Structuur of Actie mogelijk ontbreekt en wat dat betekent voor de manier waarop je communiceert.

Wil je eerst ontdekken welke communicatietaal jij zelf van nature het gemakkelijkst spreekt en waar je daardoor in onderhandelingen mogelijk minder vanzelfsprekend aandacht aan geeft? Doe de Code Quiz.