← Terug naar de kennisbank

Kennisbank · Verbindend Zakendoen

Wie beslist er eigenlijk wanneer jij iets koopt?

Ik heb een periode gehad waarin een gezellig middagje winkelen opvallend vaak eindigde met meer tassen dan plannen. Meestal was mijn dochter erbij. We liepen door de stad, het was gezellig, de winkels roken lekker en ergens tussen winkel één en winkel drie gebeurde er iets bijzonders met mijn vermogen tot economische besluitvorming.

Ik heb een periode gehad waarin een gezellig middagje winkelen opvallend vaak eindigde met meer tassen dan plannen. Meestal was mijn dochter erbij. We liepen door de stad, het was gezellig, de winkels roken lekker en ergens tussen winkel één en winkel drie gebeurde er iets bijzonders met mijn vermogen tot economische besluitvorming.

Daar hing bijvoorbeeld een shirtje. Leuk. Wel duur. Maar ik had binnenkort dat feest. De verkoopster vond de kleur prachtig bij me en meldde terloops dat ze er nét binnen waren en erg hard gingen. Mijn dochter glunderde: “Mam, deze is echt leuk.” Tja. Een mens kan onmogelijk tegen zoveel onafhankelijk wetenschappelijk bewijs op.

Dus ging het shirt mee.

Vrouw overweegt een aankoop voor de spiegel

Het heerlijke moment vóór de kassabon

In de volgende winkel werkte het mechanisme overigens net zo goed, alleen had mijn dochter inmiddels ontdekt dat het ook toepasbaar was op kleding voor haarzelf. Ze had mij tenslotte zojuist uitstekend geholpen. Een goede moeder toont enige wederkerigheid.

We kwamen thuis met tassen. Uitleggen aan mijn partner hoefde ik gelukkig niets. Mijn portemonnee, mijn beslissing. Aan mezelf had ik iets meer uit te leggen. Mijn kledingkast puilde al uit en sommige dingen die erin hingen kon ik waarschijnlijk alleen met archeologische ondersteuning terugvinden.

Het interessante was dat het prettige gevoel van de aankoop verrassend kort duurde. De stad was weg. De gezelligheid was weg. Dochterlief huppelde naar buiten en ik stond met mijn nieuwe aanwinst voor een kast die eigenlijk al had aangegeven geen nieuwe bewoners meer op te nemen.

Het koopmoment had iets opgelost. Het shirt zelf veel minder.

Impulsief betekent niet automatisch onverstandig

Ik vind het inmiddels te eenvoudig om daarover te zeggen: ik had mezelf niet in de hand. Een impulsaankoop is niet per definitie dom. Je kunt spontaan een boek kopen waar je jarenlang plezier van hebt of onverwacht een jurk vinden die je vervolgens volledig verslijt.

Interessanter is wat er gebeurt vóór zo'n beslissing.

Onderzoek naar consumentengedrag maakt al langer onderscheid tussen meer impulsieve en meer reflectieve processen bij beslissingen. Emotie, tijdsdruk, sociale beïnvloeding en zelfregulatie kunnen allemaal een rol spelen. Onderzoek naar online kopen laat bijvoorbeeld zien dat tijdsdruk en positieve emoties de neiging tot impulsief kopen kunnen versterken, terwijl zelfcontrole die invloed kan afremmen.

Met andere woorden: als jij bij “nog maar twee beschikbaar” ineens een opmerkelijk innige relatie met een handtas ontwikkelt, ben je niet noodzakelijk een zwak mens. Er wordt gewoon een heel menselijk beslissysteem aangesproken.

Dat systeem herkennen vind ik interessanter dan jezelf achteraf streng toespreken.

Wat kocht ik eigenlijk?

Als ik terugkijk naar die middagen met mijn dochter, kocht ik niet alleen kleding. Ik kocht ook gezelligheid, bevestiging en misschien een beetje het gevoel dat ik na een drukke werkweek iets verdiend had.

Daar zat bovendien behoorlijk wat prikkeling omheen. Mensen, winkels, geuren, kleuren, aanbiedingen, keuzes. Mijn hoofd had de hele week al hard gewerkt en kreeg op zaterdag de opdracht om tussen rekken vol mogelijkheden ineens uiterst rationeel te worden.

Succes ermee.

Onderzoek naar impulsaankopen laat zien dat emoties en zelfregulatie inderdaad een rol kunnen spelen en dat een aankoop achteraf ook gepaard kan gaan met spijt of ambivalente gevoelens. Dat betekent niet dat iedere spontane aankoop een psychologisch probleem verbergt. Wel dat de vraag “waar heb ik nu eigenlijk behoefte aan?” soms interessanter is dan “zal ik hem in blauw of groen nemen?”

Zelfleiderschap begint soms in een paskamer

Voor mij veranderde er iets toen ik mijn aankopen ging behandelen zoals ik zakelijke beslissingen al veel langer behandelde. Niet met wantrouwen, wel met een kleine vertraging tussen verlangen en handelen.

Ik begon mezelf vier vragen te stellen:

Heb ik dit werkelijk nodig of wil ik vooral iets voelen?

Heb ik het geld ervoor beschikbaar zonder dat ik ergens anders NEE tegen moet zeggen?

Heb ik bewust naar alternatieven gekeken?

Als ik het morgen nog steeds wil, vind ik het dan nog steeds een goede aankoop?

En ik voegde er een praktische regel aan toe: voordat er nieuwe kleding mijn kast in mocht, moesten er eerst twee stukken uit.

Dat laatste bleek verrassend effectief. Niet omdat twee oude broeken een magische beschermingscirkel rond mijn pinpas vormden, maar omdat ik tijd creëerde tussen impuls en besluit.

Onderzoek naar zogenoemde if-then-plannen laat ook zien dat vooraf bedenken wat je in een verleidelijke situatie gaat doen impulsief koopgedrag kan verminderen.

De Verbindende Code naar binnen gericht

Daar zie ik inmiddels ook een relatie met de Verbindende Code. Meestal gebruik ik die om beter te begrijpen wat een ander nodig heeft om een boodschap te kunnen begrijpen, vertrouwen en omzetten in handelen. Maar dezelfde vier behoeften kun je ook op jezelf richten.

Visie vraagt: past deze aankoop bij wat ik belangrijk vind en waar ik naartoe wil? Vertrouwen vraagt: wat voel ik nu eigenlijk en probeer ik daar iets mee te kopen? Structuur brengt de praktische kant terug: heb ik het nodig, heb ik er ruimte en geld voor, wat zijn de consequenties? Actie wil uiteindelijk gewoon antwoord: kopen of laten hangen?

Het wordt interessant wanneer één van die vier het gesprek volledig overneemt. Actie roept: nú doen. Vertrouwen fluistert dat je dit echt verdiend hebt. Visie ziet onmiddellijk een toekomst voor zich waarin jij er fantastisch uitziet op dat nog niet eens geplande feest. Structuur staat ondertussen ergens achterin met een Excelbestand te zwaaien waar niemand meer naar kijkt.

Volwassen zelfleiderschap betekent voor mij niet dat de rationele stem altijd moet winnen. Wel dat alle relevante stemmen even aan tafel mogen voordat ik mijn pas tegen het apparaat houd.

Soms is NIETS kopen ook een keuze

Ik ga nog steeds graag de stad in. Alleen kan het doel tegenwoordig ook heel bewust zijn: NIETS kopen.

Dat voelde vroeger bijna als een mislukte winkelmiddag. Inmiddels kan het buitengewoon bevredigend zijn. Ik kijk, pas misschien iets, drink een cappuccino en ga naar huis met exact hetzelfde banksaldo als waarmee ik kwam.

Nou ja, minus die cappuccino. We hoeven van zelfleiderschap ook geen strafkamp te maken.

Het wezenlijke verschil is voor mij niet dat ik nooit meer iets impulsief koop. Dat zou bovendien niet waar zijn. Het verschil is dat ik sneller herken wanneer een aankoop een keuze is en wanneer ik vooral reageer op sfeer, snelheid, bevestiging of een behoefte die eigenlijk helemaal niet in een winkelrek ligt.

En dat is uiteindelijk een veel bredere vraag dan kopen alleen:

Wie beslist er eigenlijk wanneer jij beslist?

Ontdek welke taal bij jou het hardst praat

De manier waarop jij keuzes maakt, zegt iets over wat jij nodig hebt om tot een JA te komen. Zoek je eerst betekenis en mogelijkheden? Moet iets goed voelen? Wil je helderheid en zekerheid? Of merk je dat je vooral snel in beweging komt?

Met de Verbindende Code Quiz ontdek je welke taal jij van nature gemakkelijk spreekt en welke behoefte je mogelijk minder bewust meeneemt in je beslissingen en communicatie.

Speelt er ondertussen een concreet vraagstuk waarin je merkt dat jouw communicatie, keuzes of relaties steeds op hetzelfde punt vastlopen? Neem dan je drie belangrijkste uitdagingen mee in een kennismakingsgesprek. Dan kijken we samen wat daar werkelijk gebeurt.